با افزایش سن، به‌دلیل ساخته شدن پلاک (رسوب چربی) در دیواره داخلی شریان‌ها (سرخرگ)، به مرور دیواره عروق (رگ های خونی) ضخیم شده و مسیر طبیعی جریان‌ خون درون شریان‌ها باریک می‌شود.
در طول زمان، به‌دلیل گردش کلسترول در جریان خون نیز این پلاک‌ها بزرگ تر می‌شوند و شریان‌ها مرتبا باریک‌تر و سفت‌تر می‌شوند. این امر منجر به کاهش جریان خون به مناطقی که توسط این رگ‌ها خون‌رسانی می‌شوند، خواهد شد. این پدیده، آترواسکلروز نامیده شده و به معنی سخت شدن شریان‌ها است.


آنژیوگرافی روشی بسیار دقیق برای بررسی رگ ‌های کرونری قلب است. این روش بر خلاف اکوکاردیوگرافی و نوار قلب که در مطب قابل انجام است، حتما باید در بیمارستان و در بخش قلب با امکانات خاص انجام شود. از طرفی این روش با زحمت مختصری برای بیمار همراه است.

نحوه انجام آنژیوگرافی

برای انجام آنژیوگرافی در محل کشاله ران یک سوراخ کوچک ایجاد می ‌شود، سپس کاتتر که لوله‌ ای بلند، باریک و توخالی است را به داخل رگ رانده و از آن جا به داخل قلب و رگ‌ های کرونر می فرستند. پس از این ‌که نوک کاتتر به داخل رگ کرونری فرستاده شد ماده ‌ای حاوی یُد که ماده حاجب نامیده می ‌شود تزریق می ‌شود و تصویر رگ‌ ها نمایان می ‌شود. بعد از تزریق موادی مثل تالیوم یا تکنزیوم ابتدا در حال استراحت تصویر قلب بیمار به وسیله دوربین گاما مشخص می ‌شود، سپس بیمار ورزش می ‌کند و با حداکثر فعالیت ورزشی جریان خون قلب تا ۵ برابر افزوده می ‌شود، در این حال اگر یک یا چند ‌شاخه از رگ ‌های کرونر دچار تنگی باشد به آن قسمت‌ های قلب به اندازه بقیه جاها خون نمی‌ رسد و تصویر آن قسمت ‌ها کم رنگ ‌تر خواهد بود، به این ترتیب تنگی رگ ‌های قلبی مشخص خواهد شد. در سال ‌های اخیر روش ‌های نوینی از جمله سی ‌تی اسکن سه ‌بعدی و آنژیوگرافی به واسطه ام ‌آر ‌آی ابداع شده است. در این روش‌ ها بعد از تصویربرداری از قلب با استفاده از نرم‌افزارهای رایانه ‌ای همه اجزای قلب به جز رگ‌ ها را در تصویر حذف می ‌کنند و بدین ترتیب تصویری روشن و سه‌ بعدی از رگ‌ های کرونری ارائه می ‌دهند.نقطه قوت این روش ایجاد تصویر مستقیم از رگ ‌های قلب و تعیین درصد تنگی آن ها به طور نسبتا دقیق است. حُسن دوم این روش این است که در صورت وجود تنگی شدید رگ‌ های کرونری در همان زمان می توان درمان، شامل بالن زدن یا استنت ‌گذاری، را انجام داد.
معمولا قبل از هر گونه عمل باز یا بسته روی رگ ‌های کرونری ابتدا باید با آنژیوگرافی آناتومی رگ‌ ها و محل دقیق تنگی را مشخص کرد.

کاربرد آنژیوگرافی

کاربرد تشخیصی

در این روش امکان اندازه‌گیری مستقیم فشارهای داخل قلب (می‌تواند به طور مستقیم فشار خون بطنها ، دهلیزها و سرخرگهای قلبی و حتی مویرگهای ریوی را اندازه‌گیری نماید)، میزان اشباع اکسیژن و با تزریق ماده حاجب امکان مشاهده عروق کرونر قلب، حفره‌های قلبی و عروق بزرگ (می‌توان از مسیر حرکت خون در قلب یا رگهاب کرونری فیلم یا عکس تهیه کرد) فراهم می‌شود. کاربرد معمول آنژیوگرافی شامل تایید ناهنجاریهای احتمالی قلب و تعیین موقعیت آناتومیک و اهمیت فیزیولوژیک آنها می‌باشد. اغلب قبل از اقدامات درمانی مانند آنژیوپلاستی شریان (سرخرگ) کرونر، پیوند عروق کرونر یا عمل جراحی دریچه‌ها نیز به آنژیوگرافی قلبی نیاز است.
اقدام دیگری که گاه از طریق همین کاتر انجام می‌گردد آنژیوپلاستی نام دارد. آنژیوپلاستی به معنی باز کردن یا ترمیم رگ می‌باشد. در این روش رگ مسدود توسط بادکنکی متسع می‌شود و چند ثانیه در این حالت نگاه داشته می‌شود تا رگ باز شود. گاهی نیز برای محکم کاری یک لوله محکم به نام استنت (Stent) داخل رگ مسدود قرار داده می‌شود تا از انسداد مجدد آن جلوگیری به عمل آید.

کاربرد درمانی

در مواردی که آنژیوپلاستی با موفقیت روبرو نمی‌شود یا تعداد رگهای مسدود یا شدت انسداد آن زیاد باشد از اقدام دیگری به نام بای‌پس شریان کرونروی (یا عمل کنار گذر) استفاده می‌شود. در این عمل جراحی که معمولاً چند ساعت به طول می‌انجامد تکه‌ای از سیاهرگهای پا یا سرخرگهای داخل قفسه سینه بریده شده و به صورت کنار گذر در محل انسداد سرخرگ کرونری پیونده زده می‌شود تا جریان خون به نواحی پائین دست آن برقرار بماند و از سکته‌های قلبی یا قطع کامل جریان خون پیشگیری شود.

تشخیص انسداد و گرفتگی رگ

در صورتی که تشخیص انسداد و گرفتگی رگ تایید شود ممکن است پزشک انجام آنژیوپلاستی را تجویز نماید که در واقع نقش درمانی دارد و طی آن انهدام لخته مسدودکننده رگ انجام می‌شود.
شاید گاهی آنژیوگرافی نگران کننده به نظر برسد اما واقعیت این است که در صورت انجام آن توسط متخصص کاردیولوژیست و در مرکز درمانی مجهز و مطمئن، بیمار با مشکل خاصی مواجه نخواهد بود.
طی آنژیوگرافی یک لوله بسیار کوچک به نام کاتاتر از قسمت کشاله ران به داخل رگ وارد می‌شود. سر کاتاتر یا در قلب و یا در مدخل عروق تغذیه‌کننده قلب قرار داده می‌شود و یک مایع خاص از طریق آن تزریق می‌شود که به وسیله اشعه ایکس قابل رویت بوده و تصاویر را شفاف می‌سازد. تصاویر به دست آمده آنژیوگرام نامیده می‌شوند.
با عبور اشعه ایکس از بدن در مقادیر مختلف و جذب آن توسط بافت‌های متفاوت تصویر تهیه شده و در کامپیوتر ذخیره و یا روی فیلم ظاهر می‌شوند. این روش در زمانی کوتاه وضعیت عروق قلب را به خوبی نشان می‌دهد و بیمار و پزشک کاملا از این وضعیت آگاه می‌شوند و پزشک نوع درمان را با اطمینان بیشتری تعیین می‌کند.
معمولا کلیه مراحل کار حدود نیم ساعت به طول می‌انجامد و پس از آن بیمار یک شب را در بیمارستان می‌گذراند اما پس از مرخص شدن از بیمارستان تکلیف او روشن شده در صورت وجود انسداد در عروق، تحت درمان مناسب قرار می‌گیرد.

عوارض آنژیوگرافی

خطر مرگ ( کمتراز ۱۱/۰درصد) انفارکتوس قلبی حوادث عروقی مغزی آریتمی عوارض عروقی حساسیت به ماده حاجب پارگی حفرات قلب افت فشارخون و عوارض همو دینامیک درکل آنژیوگرافی روش بسیار کم عارضه ای است و هیچ منع مطلقی ندارد مگراینکه خود بیمار رضایت به انجام آنژیو گرافی نداشته باشد بیشتر عوارض بدلیل بیماری پیشرفته بیمار از نظر شدت بیماری یا بیماریهای همراه با بیماری عروق کرونر است.
عوارض ماژوریا اصلی آنژیو گرافی کمتر از دو درصد است که اغلب براحتی با آمادگی کامل بیمار و رعایت شرایط آمادگی و کنترل وضعیت کلیوی و دیابت و داروهای ضد انعقاد و کنترل حساسیت و قطع بعضی داروها قابل پیشگیری و درمان می باشند بجز عوارض ناخواسته و غیر قابل پیش بینی که شرایط خاصی ضرورت دارد.
ـ معمولا طول مدت بستری برای آنژیو گرافی در بیماران سر پایی ۶-۴ ساعت و اطمینان از کنترل خونریزی و تثبیت علایم حیاتی و ریتم بیمار در صورتی که بیمار نیاز به آنژیوپلاستی یا جراحی اورژانس قلب نداشته باشد بیمار مرخص و ادامه درمان دارویی یا درمان مداخله ای را پیگیری می نماید.
ـ عوارض قلبی آنژیوگرافی درگروهی ازبیماران که تنگی سه رگ کرونر یا تنگی شدید شاهرگ قلب دارند- بیمارانی که درکلاس سه و چهار قلبی هستند بیماری دریچه ای میترال یا آئورت یا دریچه فلزی دارند- درصد پمپاژقلبی کمتراز ۳۰درصد دارند تست ورزش پرخطر دارند فشار شریان ریوی بالا دارند و…بالاتر و بیشتر است.
ـ عوارض عروقی آنژیوگرافی دربیمارانی که استعداد خونریزی دارند یا وضیعت انعقادی کنترل نشده ای دارند بیماری عروق محیطی دارند یا فشار خون کنترل نشده دارند یا نارسایی شدید آئورت یا سکته مغزی اخیر دارند بیشتر است.

مراقبت های پس از آنژیوگرافی در منزل چیست؟

مراقبتهای پس از آنژیوگرافی عبارتند از:

۱-قبل از ترخیص از بیمارستان، محل آنژیوگرافی برداشته می شود و نیاز به پانسمان مجدد نیست. اما لازم است این محل را تمیز و خشک نگه دارید ( از مالیدن کرم و مواد گیاهی و غیره روی آن خودداری کنید).

۲-شما می توانید از روز ترخیص دوش بگیرید اما توصیه می شود تا ۳ تا ۴ روز از نشستن در وان یا لگن خودداری کنید.

۳- در مراقبت بعد از آنژیوگرافی شما می توانید از روز سوم فعالیت های جنسی نرمال خود را از سر بگیرید.

۴-توصیه می شود از رانندگی طولانی مدت پرهیز نمایید و چنانچه اجبار به رانندگی مسافت طولانی دارید هر ۲ ساعت یکبار ماشین را پاک کرده کمی قدم زده و پای خود را کشیده و به آن استراحت دهید.

۵-از انجام ورزش های سنگین و کشیدن و هل دادن اجسام ( بخصوص اگر از رگ دست آنژیوگرافی شده اید) تا یک هفته خودداری کنید.

۶-از دویدن، کوهنوردی و یا راه رفتن سربالایی یا سرازیری تا یک هفته خودداری کنید.

از سری مطالب پزشکی عمومی و غیر تخصصی سایت(اطلاعات عمومی و غیر تخصصی پزشکی برای افزایش دانش سلامت و اطلاعات عمومی پزشکی بازدید کنندگان)